TL;DR Termen uit de weefselkweek in gewone woorden: in vitro betekent dat planten in het labo groeien in een gesloten, steriele pot op een voedingsgel, en ex vitro dat de plant die pot verlaten heeft en in een tray in de serre staat. Afharden, of acclimatisatie, is de stap ertussen. Deze woordenlijst legt 16 termen uit in het Nederlands en het Engels en verwijst per groep naar een Eco2Box-gids.
Termen uit de weefselkweek worden losjes gebruikt: drie woorden voor één stap, en één woord (vitrificatie) voor twee verschillende dingen. Deze pagina geeft elke term één keer zijn exacte naam en daarna gewone woorden, zodat een aankoper, een student of een nieuwe labomedewerker een protocol of een leverancier kan volgen.
Wat betekenen in vitro en ex vitro?
In vitro, letterlijk “in glas”, betekent dat planten in het labo groeien in een gesloten, steriele pot op een gel met voedingsstoffen en suiker, onder lampen. Ex vitro, “uit het glas”, betekent dat de jonge plant de pot verlaten heeft en in een tray met potgrond of substraat in de serre groeit.
De pot hoeft al lang niet meer van glas te zijn. Een universitaire cursus plantenvermeerdering noemt buizen, petrischalen, kolven, bokalen en speciaal gemaakte kunststof potten, en voegt eraan toe dat deksels “must allow gas exchange but prevent entry of pathogen spores”: ze moeten gas doorlaten en sporen buiten houden (UF/IFAS, terminologie weefselkweek). Eco2Box-potten zijn gemaakt voor in vitro.
Welke termen uit de weefselkweek moet je kennen, in het Nederlands en het Engels?
Deze 16 termen dekken het meeste van wat een protocol, een artikel of een leverancier zegt over planten in vitro. De eerste kolom is de Nederlandse term, de tweede de Engelse, de derde wat het in gewone woorden betekent.
| Nederlands | Engels | Gewone woorden |
|---|---|---|
| Weefselkweek | plant tissue culture | Planten of delen van planten kweken op een voedingsgel in steriele potten |
| In vitro | in vitro | In de gesloten, steriele pot, in het labo |
| Ex vitro | ex vitro | Uit de pot, in een tray in de serre |
| Microvermeerdering, in-vitrovermeerdering | micropropagation | Veel identieke planten maken uit één plant door kleine stukken ervan in vitro te laten groeien |
| Explantaat | explant | Het kleine stuk plant waarmee je in de pot start |
| Initiatie | initiation | De start: een zuiver explantaat aan de groei krijgen in de pot |
| Callus | callus | Een klomp ongeordende plantencellen die op een snijvlak of een explantaat groeit |
| Vermeerdering | multiplication | De stap die zich herhaalt: scheuten groeien en worden om de paar weken in nieuwe stukken gesneden |
| Beworteling | rooting | De scheut maakt wortels, in de pot (in vitro) of rechtstreeks in een tray (ex vitro) |
| Acclimatisatie, afharden | acclimatisation, acclimation, hardening off, weaning | De plant laten wennen aan drogere lucht en echt licht na de pot |
| Uitplanten | deflasking | De planten uit de pot halen |
| Jonge plant | plantlet | Een jonge plant met scheut en wortel die uit het labo komt |
| Hyperhydriciteit, verglazing | hyperhydricity, vitrification | Glazige, waterige planten die na het uitplanten kunnen uitvallen |
| Medium, voedingsbodem | medium, agar, gel | De gel met voedingsstoffen en suiker waarop de planten groeien |
| Gasuitwisseling | gas exchange | Hoe de lucht in de pot vervangen wordt door lucht van buiten |
| Endofyt | endophyte | Een micro-organisme dat in het plantweefsel zelf leeft en weken later kan opduiken |
Wat betekenen vermeerdering en beworteling?
Vermeerdering is de stap van de microvermeerdering die zich herhaalt: scheuten groeien in de pot en worden in nieuwe stukken gesneden, die elk weer nieuwe scheuten geven. Beworteling is de stap waarin een scheut wortels maakt, ofwel nog in de pot op een bewortelingsmedium, ofwel nadat hij rechtstreeks in een tray gestoken is.
In deze twee stappen telt de maat van de pot het meest, want die bepaalt hoeveel scheuten erin passen en hoe hoog ze kunnen groeien. De gidsen O118/80 of OV80 en containermaat voor blauwe bes en aardbei werken dat uit voor twee veelgebruikte sets en twee gewassen.
Wat betekenen afharden en acclimatisatie?
Afharden en acclimatisatie zijn twee namen voor één stap: een plant die in een gesloten pot groeide, laten wennen aan drogere lucht, echt licht en zelf voedsel aanmaken. In het Engels kom je hardening off, acclimatisation, weaning en in de Verenigde Staten acclimation tegen. Deflasking is het uitplanten zelf.
Het is een stap waarin planten verloren kunnen gaan. Daarom tellen labo’s hoeveel planten de verhuis naar de serre overleven. Voor deze stap raadt de filtergids van ECO2 het filtertype met de meeste gasuitwisseling aan, XXL+.
Wat is hyperhydriciteit?
Hyperhydriciteit is een afwijking waarbij planten in de pot glazig en waterig worden. Oudere teksten spreken van verglazing of vitrificatie. Zulke planten kunnen na het uitplanten uitvallen. Een overzichtsartikel noemt het medium, de groeiregulatoren en de beluchting van de pot bij de belangrijkste factoren.
Wat er in het blad gebeurt, is gemeten: bij hyperhydrische zaailingen van Arabidopsis daalde de lucht in de ruimte tussen de cellen van 85% van die ruimte naar 15%, omdat er water in liep (van den Dries et al. 2013, Journal of Experimental Botany, doi 10.1093/jxb/ert315). Het overzichtsartikel is Polivanova en Bedarev 2022. Het besluit dat maatregelen bij de soort moeten passen. Vitrificatie heeft een tweede betekenis in de cryopreservatie, en dat is een ander onderwerp.
Wat betekenen gasuitwisseling, Kv en filtertype?
Gasuitwisseling is het vervangen van de lucht in de pot door buitenlucht. Kv is het getal dat ze meet: hoeveel keer de lucht in de pot per dag ververst wordt. Een filtertype is één van de vier Eco2Box-filters, L, XL, XXL en XXL+, elk met een eigen Kv.
Bij ronde Eco2Box-sets loopt Kv van 9,87 voor type L tot 81,35 voor type XXL+. Meer uitwisseling betekent minder condensatie en meer kans dat het medium uitdroogt. Daarom stem je het filtertype af op de soort en de stap. De gids een filter kiezen geeft de volledige tabel.
Lees ook
- Een filter kiezen: met welk filtertype je start bij initiatie, vermeerdering en afharden.
- O118/80 of OV80: twee veel verkochte sets naast elkaar.
- Containermaat voor blauwe bes en aardbei: de maat per gewas.
- Veelgestelde vragen en ons gamma.
Veelgestelde vragen
Is afharden hetzelfde als acclimatisatie?
Ja. Afharden en acclimatisatie benoemen dezelfde stap: een plant uit een gesloten pot laten wennen aan drogere lucht en echt licht. De Eco2Box-gidsen gebruiken beide woorden samen.
Is verglazing hetzelfde als hyperhydriciteit?
In de microvermeerdering wel: beide betekenen glazige, waterige planten in de pot, en hyperhydriciteit is de huidige term. In de cryopreservatie betekent vitrificatie iets anders. De Eco2Box-pagina’s gebruiken hyperhydriciteit en noemen verglazing één keer.
Wat is het Engelse woord voor weefselkweek?
Plant tissue culture. Voor microvermeerdering zegt men micropropagation, voor de pot vessel of container, en voor het deksel lid of cover. De Engelse Eco2Box-site gebruikt die woorden.
Wat betekent Kv bij een Eco2Box-filter?
Kv is het aantal keer dat de lucht in de pot per dag via de filter ververst wordt. Voor ronde Eco2Box-sets is dat 9,87 voor type L, 13,09 voor XL, 15,58 voor XXL en 81,35 voor XXL+.
Vraag een stalenset aan of stel een vraag
Is een term op een offerte, in een protocol of op een Eco2Box-pagina niet duidelijk, stel dan een vraag. Wil je zien wat een filtertype doet op je eigen planten, dan is een stalenset van Eco2Box-potten met filterdeksel op aanvraag beschikbaar: vraag een stalenset aan.
Verwante gidsen: Wat is vitrificatie in weefselkweek?, Afharden van weefselkweekplanten: wat de pot doet.
Bronnen nagekeken op 20 november 2026: UF/IFAS, terminologie weefselkweek (2023); Polivanova en Bedarev 2022, doi 10.3390/plants11233313; van den Dries et al. 2013, doi 10.1093/jxb/ert315 (samenvatting). De cijfers over Eco2Box komen uit de filtergids van ECO2.